Son dönemde hem dünyada hem de Türkiye’de yükseköğretimin en çok tartışılan konularından biri: “4 yıllık üniversite eğitimi 3 yıla indirilmeli mi?”

Milli Eğitim Bakanlığı ve YÖK düzeyinde de zaman zaman gündeme gelen, Avrupa’daki Bologno süreci örnekleriyle desteklenen bu fikir, ilk bakışta lisans eğitimini daha hızlı tamamlayıp iş hayatına atılmak isteyen gençler için oldukça cazip görünüyor. Ancak madalyonun diğer yüzünde, akademisyenler ve eğitim uzmanları bu radikal değişimin yaratabileceği riskler konusunda ciddi uyarılarda bulunuyor.

Peki, üniversite süresini 3 yıla indirmek gerçekten çağdaş bir reform mu, yoksa zaten sorunları olan eğitim sistemine yeni yükler getirecek bir adım mı? Prof. Dr. Erhan Erkut’un da dikkat çektiği temel noktalar ışığında konuyu tüm boyutlarıyla inceleyelim.

1. Avrupa Modeli: 3 Yıl Ama Nasıl?

Eğitim süresinin düşürülmesini savunanların en büyük dayanağı İngiltere veya Almanya gibi Avrupa ülkelerindeki 3 yıllık lisans modelleri. Ancak burada gözden kaçırılan çok kritik bir detay var: Altyapı ve Sistem Yapısı.

• Avrupa’da Süreç: Almanya gibi ülkelerde 3 yıllık lisans eğitimi tek başına düşünülmez; genellikle $+2$ yıl yüksek lisans ($3+2$ modeli) ile tamamlanır. Ayrıca ortaöğretim (lise) sistemi, öğrencileri üniversiteye akademik ve yetkinlik açısından hazır olarak gönderir.

• Sıkıştırma Riski: Türkiye’de 4 yıllık mevcut müfredatı baştan tasarlamak yerine, 8 döneme yayılmış dersleri 3 yıla (veya yaz dönemleriyle 9 döneme) sıkıştırmaya çalışmak eğitimi verimsizleştirebilir. Bu durum, süreyi kısaltmak değil, sadece sıkıştırmak anlamına gelir.

2. Akademisyenler ve Araştırma Kapasitesi Üzerindeki Baskı

Üniversiteler sadece ders anlatılan binalar değil, aynı zamanda bilgi ve araştırma üretilen merkezlerdir. Eğitimin 3 yıla indirilmesi ve yaz dönemlerinin de derslerle doldurulması halinde:

• Akademisyenlerin araştırma yapma, makale yazma ve projelere zaman ayırma imkânı neredeyse yok olur.

• Ders sürelerinin ve dönemlerin daralması, akademik kadronun müfredatı yetiştirme telaşına düşmesine ve nitelikten ziyade niceliğe odaklanmasına yol açabilir.

3. Öğrenciler İçin Yetkinlik Kazanma Alanı Daralıyor mu?

Günümüz iş dünyası, üniversite mezunlarından sadece ders notu değil; staj tecrübesi, sosyal projeler, yandal/çift anadal diploması ve yapay zeka okuryazarlığı gibi ekstra yetkinlikler talep ediyor.

Süresi 3 yıla indirilen ve yoğunlaştırılmış bir lisans programında öğrencinin:

• Birden fazla staj yapacak zamanı bulması,

• Farklı bir alanda yandal veya çift anadal yapabilmesi,

• Öğrenci kulüplerinde aktif görev alarak duygusal ve sosyal yetkinliklerini geliştirmesi oldukça zorlaşacaktır.

4. Mezun Akışı ve İşsizlik Reality’si

Mühendislik veya iktisadi bakış açısıyla bakıldığında, eğitim süresini 4 yıldan 3 yıla indirmek piyasaya mezun akışını hızlandırır.

Hali hazırda üniversite mezunları arasında istihdam ve iş bulma sorunları yaşanırken, mezun akışını hızlandırmak işsizlik baskısını ortadan kaldırmaz; aksine kısa vadede mezun yığılmasını artırabilir. Sanayinin veya iş dünyasının “ara eleman / yetkin eleman” aradığı bir ortamda çözüm, süreyi kısaltıp hızla diploması olan işsizler üretmek değil; eğitimin niteliğini artırmaktır.

Özetle: Doğru Çözüm Ne Olmalı?

Her bölümü aynı mezurayla ölçüp maktu olarak 4 yıl yapmak ne kadar esneklikten uzaksa, altyapıyı hazırlamadan her bölümü 3 yıla indirmeye çalışmak da bir o kadar risklidir.

Geleceğin yükseköğretiminde yapılması gereken;

• Bazı teorik ve yoğun pratik gerektirmeyen alanlarda esnek 3 yıllık modelleri tartışmak,

• Ancak bunu yaparken müfredatı sıkıştırmak yerine hibrit eğitim, ters-yüz öğrenme (flipped learning) ve dijital kaynaklarla desteklenmiş nitelikli bir yapı kurmaktır.

Aksi takdirde atılacak aceleci adımlar, üniversitelerin zaten tartışılan eğitim kalitesine kan kaybettirmekten öteye geçmeyecektir.