Tutkunun Tehlikeli Yüzü: Fanatizm

17.06.2023
1.162
Tutkunun Tehlikeli Yüzü: Fanatizm

Fanatizm spor, siyaset, din veya başka bir konu etrafında yoğun bir şekilde tutkuya kapılma durumu olarak tanımlanmaktadır. Fanatizm, insanların tutkulu ve aşırı düşüncelere, duygulara ve davranışlara kapılmasıyla karakterize edilir. Bu durum, fanatiklerin belirli bir görüşe, takıma, lider veya ideolojiye körü körüne bağlanmasına neden olmaktadır.

Fanatizm sözcüğünün Latince kökü tapınak ya da kutsal yer anlamına gelen fanum’dur. Fanaticus, kendini tam anlamıyla aşırı bir çılgınlıkla tapınağa adamış kişileri nitelemek için kullanılan bir sıfattır.

İngilizcede fanatic sözcüğü, dinsel çılgın, hayalci ve mantıksız tutkuları olan kişi anlamında kullanılmaktadır. Türkçe’de bağnaz terimi ile karşılanan fanatik, bir düşünceye, bir inanışa aşırı ölçüde bağlanıp ondan başka bir düşünce ve inanışı kabul etmeyen mutaassıp anlamında kullanılmaktadır. Fanatizm terimini A. Timuçin, dar kafalılık terimiyle karşılamaktadır. Timuçin’e göre, bir fikre ya da inanca körü körüne bağlılık anlamına gelen dar kafalılık yalnız kendi görüşünü hiçbir tartışmaya gerek duymadan doğru sayma eğilimi olması itibarıyla hoşgörünün karşıtıdır. Timuçin, görüleceği üzere fanatizmi ruhsal bir durumla ilgili olmaktan çok bilgi eksikliğine bağlı kalıpçı ya da dogmatik bir bakış açısıyla ilişkilendirerek açıklamaktadır. Kör inançlı ya da dar kafalı kişi, doğru bildiği şeyleri tartışmayan, onların tartışılmasını istemeyen, değişime kapalı olduğu için fikri sabitlenmiş bir kişidir. O, akıl ve mantık kurallarını hiçe sayacak kadar bir felsefi, siyasi ya da dini öğretiye veya düşünceye tutku ile bağlanarak, onun dışındakileri ısrarcı bir biçimde görmezden gelme ya da gerektiği değeri vermeme eğilimi içindedir ki, bu eğilim şüphesiz hoşgörüsüzlüğü beraberinde getirmektedir. Bu sebeple fanatik zihniyet, dünyayı kendi perspektifinden gören, kendini adadığı ilkeleri, kuralları ya da davayı mutlak olarak kabul edip, bunların yorumlanmasını ya da eleştirilmesini kabul edemeyen bir zihniyettir.

Fanatizm, bireyin objektif düşünme yeteneğini ve eleştirel düşünme becerisini etkileyebilir. Fanatikler, genellikle kendi fikirlerini sorgulamazlar ve diğer insanların farklı perspektiflerini anlamaya çalışmazlar. Bu, yanlış bilgilere dayalı kararlar almalarına ve radikal eylemlere yönelmelerine yol açabilir. Fanatizm, hoşgörüsüzlüğü körükleyerek toplumsal ayrışmalara neden olabilir ve gruplar arasındaki anlaşmazlıkları tırmandırabilir. Ayrıca fanatizm, düşmanlık, nefret ve şiddet eylemlerinin temelinde yatan bir faktör olabilir.

Fanatik insanların belirgin özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:

 Körü körüne bağlılık: Fanatikler, takip ettikleri görüşe veya ideolojiye bağlılıkta aşırı derecede tutkulu olurlar. Bu bağlılık, gerçeklere veya mantığa dayanmayabilir ve eleştirel düşünme yeteneklerini engelleyebilir.

  • Futbol takımı fanatiği, takımının her maçını izlemek için işini veya diğer sorumluluklarını ihmal eder.
  • Siyasi fanatik, liderlerinin politikalarını sorgulamadan destekler ve eleştirel düşünceyi reddeder.

Alternatif bakış açılarına kapalılık: Fanatik insanlar genellikle sadece kendi düşüncelerini kabul ederler ve başkalarının farklı perspektiflerini reddederler. Farklı düşüncelere ve eleştirilere tahammül göstermek yerine, sıklıkla kendi görüşlerini dayatırlar.

  • Din fanatiği, başka dinlere veya inançlara karşı hoşgörüsüz olabilir ve sadece kendi dini doğrularını kabul eder.
  • Bir grup fanatiği, başka bir grubun düşüncelerini veya fikirlerini reddeder ve onlarla diyaloğa girmekten kaçınır.

Yoğun duygusal tepkiler: Fanatikler, tutkularıyla ilgili konularda yoğun duygusal tepkiler gösterebilirler. Sevinç, öfke veya nefret gibi duyguları aşırı derecede hissedebilirler ve bu duygusal tepkileri kontrol etmekte zorluk yaşayabilirler.

  • Bir müzik grubunun fanatiği, konserlerinde şarkılara yoğun bir şekilde eşlik ederek duygusal bir bağ kurar ve bazen kontrolünü kaybedebilir.
  • Bir spor takımının fanatiği, takımının kaybetmesi durumunda öfke ve hayal kırıklığı yaşayabilir, hatta saldırgan davranışlarda bulunabilir.

Hoşgörüsüzlük: Fanatizm genellikle hoşgörüsüzlüğü beraberinde getirir. Fanatikler, farklı düşünen veya inanan insanlara karşı düşmanca veya saldırgan tavırlar sergileyebilirler. Kendi grubunun üyeleri dışındaki herkesi düşman olarak görme eğilimindedirler.

  • Milliyetçi bir fanatik, başka bir ülkenin vatandaşlarına karşı nefret dolu söylemler kullanabilir ve ayrımcı tutumlar sergileyebilir.
  • Bir politik parti fanatiği, muhalif görüşlere sahip olanları düşman olarak görerek onlara karşı ayrıştırıcı ve ötekileştirici tutum sergileyebilir.

Radikal eylemlere meyil: Bazı durumlarda fanatikler, aşırı tutkularını ve bağlılıklarını radikal eylemlere dönüştürebilirler. Şiddete başvurma, terörizm veya yasadışı eylemler gibi radikal eylemlerde bulunma olasılığı vardır.

  • Terör örgütünün fanatiği, örgütün ideolojisine bağlı olarak şiddet içeren eylemlere katılmaya veya destek vermeye hazır olabilir.
  • Bir ideolojik fanatik, inandığı idealleri gerçekleştirmek için yasadışı eylemlere başvurabilir, örneğin bombalama veya saldırı planlayabilir.

Gerçeklerden sapma: Fanatikler, tutkulu oldukları konularla ilgili gerçekleri göz ardı edebilir veya çarpıtabilirler. Gerçeklere dayanmayan bilgilere inanabilir ve bu bilgileri savunmak için mantık dışı argümanlar kullanabilirler.

  • Komplo teorisyeni fanatik, gerçeklere dayanmayan komplo teorilerine inanır ve bu teorileri savunmak için çarpık argümanlar kullanır.
  • Bilimsel gerçekleri reddeden bir fanatik, bilimsel kanıtları görmezden gelerek kendi yanlış inançlarını sürdürür.

Grup kimliğine bağlılık: Fanatikler, genellikle kendilerini bir grup veya topluluğun bir parçası olarak görürler ve bu grup kimliğine aşırı derecede bağlılık gösterirler. Bu grup kimliği, fanatiklerin kendilerini güçlü ve güvende hissetmelerini sağlar, ancak aynı zamanda dışarıdaki insanlara karşı düşmanlık beslemelerine yol açabilir.

  • Bir siyasi hareketin fanatiği, kendi grubuna mensup olmanın bir gurur kaynağı olduğunu düşünür ve diğer gruplara karşı nefret besler.

Fanatizmin her çeşidi hem kişisel hemde toplumsal düzeyde hayatımıza ciddi zararlar vermekte ve vermeye de devam etmektedir.

 

YAZAR BİLGİSİ
Çukurova Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik bölümü lisans mezunu. 
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.