Öğretmenlik mesleği ve ekosistemindeki yeni gelişmeleri açıklar mısınız?

Eğitim İzleme Raporu 2025 verilerine göre, Türkiye’de öğretmenlik mesleği ve ekosistemi hem demografik hem yapısal hem de pedagojik açıdan önemli bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. Öğretmenlik ekosistemindeki yeni gelişmeleri şu ana başlıklar altında özetlemek mümkündür:

1. Mesleğe Giriş Süreçleri ve Millî Eğitim Akademisi Öğretmenlik mesleğine giriş süreçlerinde yapısal bir değişime gidilmiştir. KPSS Eğitim Bilimleri sınavı yerine Akademi Giriş Sınavı (AGS) getirilmiş ve öğretmen adaylarının uygulamalı eğitimlerini alacakları 17 merkezli Millî Eğitim Akademisi kurulmuştur. Ancak bu yeni sisteme geçiş aşamasında adayların mesleğe yöneliminde bir düşüş gözlemlenmiştir; 2024’te 526 bin olan öğretmenlik sınavı başvuru sayısı, 2025’te yaklaşık %21,8 oranında azalarak 411 bine gerilemiştir. Ayrıca eğitim fakültelerinin kontenjanları son iki yılda yaklaşık %28, bu bölümlere yerleşen öğrenci sayısı ise %33 oranında azaltılarak öğretmen arzı sınırlandırılmaya başlanmıştır.

2. Öğretmen Demografisi: Yaşlanma ve Kadınlaşma Eğilimi Öğretmen kadrosunun demografik yapısı orta ve ileri yaş gruplarına doğru kaymaktadır. 30 yaş altı genç öğretmenlerin oranı azalırken, 41-50 ve 51-60 yaş aralığındaki öğretmenlerin sistemdeki payı artmaktadır. Eş zamanlı olarak öğretmenlik giderek “kadın yoğun” bir meslek haline gelmektedir; okul öncesinde %93,2, ilkokulda %66,4, ortaokulda %59,9 ve ortaöğretimde %53 oranında kadın öğretmenler görev yapmaktadır. Yeni uygulanacak AGS’ye başvuran adayların %76’sını da kadınların oluşturması bu eğilimin gelecekte de artacağını göstermektedir.

3. Öğretmenlerin Stres Faktörleri, Memnuniyet ve Meslekten Ayrılma Niyeti Türkiye’deki öğretmenlerin genel stres düzeyi (kadınlarda %8,7, erkeklerde %7,4) OECD ortalamasının oldukça altındadır. Ancak stresin yoğunlaştığı belirli alanlar vardır: Öğretmenlerin %50,4’ü öğrenci başarısından sorumlu tutulmayı, %44,4’ü ise notlandırma ve değerlendirme yükünü en büyük stres kaynağı olarak görmektedir. Mesleki memnuniyet açısından ise olumsuz bir tablo söz konusudur. 2018-2024 yılları arasında öğretmenlerin maaş memnuniyeti 10,8 puan, mesleğin toplum tarafından değer gördüğüne dair algıları ise 3,7 puan gerilemiştir. Bu durumun ve EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) düzenlemesinin bir yansıması olarak, 50 yaş ve üzeri öğretmenlerin önümüzdeki 5 yıl içinde meslekten ayrılma niyeti %62,3 gibi çok yüksek bir seviyeye ulaşmıştır.

4. Pedagojik Zihniyet, Hazırbulunuşluk ve Yapay Zeka Kullanımı

• Sınıfa Hazırbulunuşluk: Yeni mezun öğretmenlerin sınıf uygulamalarına kendilerini hazır hissetme oranlarında belirgin bir düşüş yaşanmış; 2018’de %81,6 olan bu oran 2024’te %69,8’e gerilemiştir.
• Gelişim Odaklı Zihniyet: Öğrencilerin zekâsının çaba ile geliştirilebileceğine (sabit olmadığına) inanan öğretmen oranı kadınlarda %72, erkeklerde %69 olup, bu pedagojik inanç OECD ortalamasının gerisinde seyretmektedir.
• Yapay Zekâ (YZ) Kullanımı: Son bir yıl içinde YZ kullandığını belirten öğretmen oranı %23,8 ile OECD (%36,3) ortalamasının altındadır. Ancak YZ kullanan öğretmenler, bu teknolojiyi ders materyallerinin zorluğunu ayarlama (%54,5) ve öğrenci çalışmalarını notlandırma (%56,3) gibi pedagojik amaçlarla uluslararası ortalamaların çok daha üzerinde, verimli bir biçimde kullanmaktadır.

5. İşbirliği ve İstihdam Şekilleri Türkiye’de öğretmenlerin diğer meslektaşlarıyla işbirliğine ayırdığı süre haftalık 2,5 saate yükselse de OECD ortalamasının (3,1 saat) gerisindedir ve genellikle materyal paylaşımından ziyade yüzeysel gözlemlerle sınırlı kalmaktadır. Öte yandan velilerle işbirliği oranı (%34,7) uluslararası ortalamaların üzerindedir. İstihdam açısından bakıldığında, sistemdeki öğretmen açığının önemli bir kısmı “ücretli öğretmenlik” ile kapatılmaktadır. 2025 yılı itibarıyla ücretli öğretmen sayısının 86.136’ya ulaşması, öğretmenlik mesleğinde iş güvencesi ve sosyal haklar açısından kırılgan bir yapının sürdüğünü göstermektedir.