Aşırı eğitimlilik olgusu ve sonuçları nelerdir?

Aşırı eğitimlilik (overeducation), işgücü piyasasında bireylerin aldıkları eğitim seviyesinin ve niteliklerinin altında beceri gerektiren işlerde çalışmak zorunda kalması durumunu ifade etmektedir. Bu durum, eğitim ve istihdam arasındaki yapısal bir sorun olup literatürde “dikey uyumsuzluk” olarak da adlandırılmaktadır.

Aşırı Eğitimlilik Olgusunun Nedenleri: Bu olgu temel olarak, eğitim sistemindeki niceliksel genişleme (özellikle yükseköğretimdeki kitleselleşme) sonucunda ortaya çıkan mezun arzının, iş piyasasının yarattığı nitelikli eleman talebiyle ve esnekliğiyle örtüşmemesinden kaynaklanmaktadır. İşgücü piyasasının ihtiyaç duyduğundan fazla mezun verilmesi (“diploma enflasyonu”), mezunların pazarlık gücünü kırarak onları yetkinliklerinin altındaki pozisyonlara yönelmeye mecbur bırakmaktadır.

Türkiye’deki Yaygınlık Durumu: Aşırı eğitimlilik algısı, gençlerin eğitimden istihdama geçiş sürecinin niteliğini gösteren önemli bir veridir ve farklı eğitim kademelerinde yüksek oranlarda görülmektedir. Gençlerin çalıştıkları işin gereksinimlerinin kendi eğitim seviyelerinden daha düşük olduğunu düşünme oranları şu şekildedir:

• Dört yıllık yükseköğretim (lisans ve lisansüstü) mezunlarında %22,8,
• İki veya üç yıllık yüksekokul (ön lisans) mezunlarında %34,6,
• Mesleki veya teknik lise mezunlarında %32,7,
• Genel lise mezunlarında ise %28,1‘dir.

Aşırı Eğitimliliğin Sonuçları:

• Ekonomik Getiride Düşüş ve Yoksulluk Riski: Eğitim seviyesine uygun olmayan, daha düşük nitelik gerektiren işlerde istihdam edilen bireyler, potansiyel gelirlerinin altında kazanç elde etmektedir. Bu durum, eğitime yapılan yatırımın ekonomik getirisini düşürmekte ve mezunların yoksulluk sınırına yakınlaşmasına neden olmaktadır.
• Düşük İş Doyumu ve Zayıflayan Kariyer Gelişimi: Beklentilerin ve yetkinliklerin altındaki pozisyonlarda çalışmak, bireylerin daha düşük ücret getirisi elde etmesine, düşük iş doyumu (tatminsizlik) yaşamasına ve kariyer gelişimlerinin zayıflamasına yol açmaktadır.
• Okuldan İşe Geçiş Süreçlerinin Sekteye Uğraması: Eğitim-istihdam arasındaki beceri uyumsuzluğu, gençlerin eğitimlerini tamamladıktan sonra işgücü piyasasına ve üretken yaşama sorunsuz bir şekilde entegre olmalarını zorlaştırmakta ve bu geçiş sürecini sekteye uğratmaktadır.