Yönetici Özeti

Bu belge,  kapsamlı yapay zekâ (YZ) eğitim programının ana temalarını, temel çıkarımlarını ve pratik uygulamalarını sentezlemektedir. Programın temel amacı, öğretmenleri yapay zekâyı eğitim süreçlerine etkili, etik ve güvenli bir şekilde entegre etmeleri için gerekli bilgi ve becerilerle donatmaktır. Program boyunca işlenen konular, YZ’nin eğitimdeki dönüştürücü potansiyelini ve bu teknolojinin sorumlu kullanımına yönelik kritik ilkeleri ortaya koymaktadır.

Temel Çıkarımlar:

1. Prompt Mühendisliği Temel Beceridir: Yapay zekâ araçlarından verimli ve doğru çıktılar almanın yolu, etkili prompt (istem) yazma becerisinden geçmektedir. RGB (Rol, Görev, Biçim) modeli, YZ’ye net ve yapılandırılmış talimatlar vermek için temel bir çerçeve sunar.
2. Pratik Sınıf İçi Uygulamalar: YZ, ders planı ve müfredat tasarımından (özellikle Türkiye Maarif Modeli’ne uyumlu) materyal geliştirmeye, ölçme-değerlendirme araçları (rubrik, soru) oluşturmaktan kişiselleştirilmiş öğrenme asistanları hazırlamaya kadar geniş bir yelpazede pratik çözümler sunmaktadır.
3. Etik ve Güvenlik Önceliklidir: Program, öğrenci verilerinin gizliliğinin mutlak korunması gerektiğini ısrarla vurgulamaktadır. Fikri mülkiyet hakları, YZ’nin ürettiği içeriklerin doğruluğunun teyit edilmesi (halüsinasyon riski) ve modellerdeki potansiyel ön yargılar, öğretmenlerin dikkat etmesi gereken temel etik sorumluluklardır.
4. Araç Yetkinliği ve İş Akışı: Gemini, NotebookLM, Canva, Claude ve Poe gibi çevrimiçi platformların yanı sıra, veri güvenliği için LM Studio gibi yerel (çevrimdışı) modellerin kullanımı uygulamalı olarak gösterilmiştir. Özellikle görsel ve video üretiminde, senaryo ve storyboard oluşturmaktan başlayarak planlı bir iş akışı izlemenin önemi vurgulanmıştır.
5. Öğretmenin Değişen Rolü: Yapay zekâ, öğretmenin yerini alan bir teknoloji değil, onun pedagojik yeteneklerini güçlendiren, zaman kazandıran ve yaratıcılığını destekleyen güçlü bir asistandır. Nihai karar ve sorumluluk daima “döngüdeki insan” olan öğretmendedir.

——————————————————————————–

Bölüm 1: Programın Amacı ve Kapsamı

Türkiye Yapay Zeka Öğretmen Grubu, sahada görev yapan farklı branşlardaki öğretmenlerin bir araya gelerek oluşturduğu, proje ve kaynak paylaşımını hedefleyen bir topluluktur. Bu grup tarafından düzenlenen 15 haftalık eğitim serisi, öğretmenlerin yapay zekâ okuryazarlığını artırarak bu teknolojiyi derslerine somut ve faydalı bir şekilde entegre etmelerini amaçlamaktadır. Program, teorik bilgilerin yanı sıra ağırlıklı olarak uygulamalı atölye çalışmaları ve araç tanıtımlarını içermektedir.

İşlenen Ana Konu Başlıkları:

• Prompt Yazma Teknikleri
• Ders Planı ve Müfredat Tasarımı
• Kişiselleştirilmiş Asistanlar ve Eğitim Platformları
• Ölçme ve Değerlendirme Uygulamaları
• Etik, Güvenlik İlkeleri ve Fikri Mülkiyet
• Dil Modelleriyle Örnek Uygulamalar
• Görsel, Sunum ve Animasyon Üretimi

Bölüm 2: Etkili Prompt Mühendisliği: Yapay Zekâ ile İletişim Sanatı

Programın temel taşı, yapay zekâ ile doğru ve etkili iletişim kurma sanatı olan prompt mühendisliğidir. Prompt, “kullanan kişinin yapay zekâya kendisini anlatma sanatıdır” şeklinde tanımlanmıştır. Doğru prompt, zaman kazandırır, daha kaliteli çıktılar sağlar ve güvenli kullanımı teşvik eder.

Temel Prompt Yapısı: RGB (Rol, Görev, Biçim) Modeli

Etkili bir prompt oluşturmanın temel formülü olarak RGB modeli öne çıkmaktadır:

• Rol (Role): Yapay zekâya belirli bir kimlik veya uzmanlık alanı atanır. Bu, alınacak cevabın tonunu, perspektifini ve derinliğini belirler.
  • Örnek: “Sen 20 yıllık deneyime sahip, MEB müfredatına ve Bloom Taksonomisine hâkim kıdemli bir eğitim programı geliştirme uzmanısın.”
• Görev (Task): Yapay zekâdan ne yapması istendiği açık, net ve detaylı bir şekilde belirtilir.
  • Örnek: “7. sınıf Sosyal Bilgiler dersi için ‘Türk İslam Bilim İnsanları’ konulu 40 dakikalık bir ders planı hazırla.”
• Biçim (Format): Çıktının hangi formatta (tablo, madde işaretli liste, özet, sunum metni vb.) istendiği belirtilir.
  • Örnek: “Bu ders planını tablo formatında, giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini içerecek şekilde sun.”

Gelişmiş Prompt Teknikleri

• Açık ve Net Olmak: Belirsiz ifadelerden kaçınılmalıdır. “Bana bir kompozisyon yaz” kötü bir prompt iken, konusunu, uzunluğunu, hedef kitlesini ve tonunu belirten bir prompt daha iyi sonuç verir.
• Örnekler Sunmak: İstenen çıktıya benzer bir örnek vermek, yapay zekânın formatı ve stili daha iyi anlamasını sağlar. (“MEB tarzında, LGS formatında yeni nesil bir test sorusu hazırla” gibi.)
• Sınırlamalar Koymak: Çıktının uzunluğu (örn: “iki paragrafı geçmemeli”), kapsamı veya odaklanması gereken noktalar belirtilmelidir.
• “Süper Müfettiş” Tekniği: Yapay zekâdan mevcut bir içeriği (ders planı, metin vb.) bir uzman gözüyle “acımasızca ama yapıcı bir şekilde” eleştirmesi ve iyileştirme önerileri sunması istenebilir. Bu teknik, mevcut materyalleri geliştirmek için oldukça etkilidir.

Bölüm 3: Eğitimde Pratik Yapay Zekâ Uygulamaları

Ders Planlama ve Kişiselleştirilmiş Öğrenme

YZ, öğretmenlerin ders planlama yükünü hafifleten ve öğrenmeyi kişiselleştiren güçlü araçlar sunar. OECD ve UNESCO raporlarına atıfta bulunularak, kişiselleştirilmiş öğrenmenin öğrenci motivasyonunu ve başarısını artırdığı belirtilmiştir.

• Müfredat Tasarımı: YZ, Türkiye Maarif Modeli’nin gerektirdiği şekilde farklılaştırılmış ders planları, etkinlikler ve ünite taslakları oluşturabilir.
• Materyal Geliştirme: Çalışma kağıtları, oyun tabanlı öğrenme senaryoları, interaktif etkinlik fikirleri ve infografikler üretilebilir.
• Kişiselleştirilmiş Asistanlar: Öğrencilerin 7/24 soru sorabileceği, kendi hızlarında öğrenebileceği ve çekinmeden yardım isteyebileceği özel chatbot’lar (örn: Gemini’nin özelleştirilmiş “Gem”leri ile) kod yazmadan oluşturulabilir. Bu asistanlar, özellikle öğrenme kayıplarını azaltmada ve motivasyonu artırmada etkilidir.

Görsel, Sunum ve Animasyon Üretimi

Görsel materyaller, öğrenmenin kalıcılığını artırmada kritik bir role sahiptir. Programda bu alanda kullanılan araçlar ve yöntemler detaylı olarak incelenmiştir.

• Sunum Hazırlama:
  • Gamma: Basit bir prompt ile web’den bilgi toplayarak veya yüklenen belgeleri kullanarak hızla estetik sunumlar oluşturur.
  • Canva (Sihirli Stüdyo): Mevcut sunumları yapay zekâ ile dönüştürmek ve zenginleştirmek için kapsamlı araçlar sunar: metinden görsel/video üretme, animasyon ekleme, sunum dilini çevirme, seslendirme ve görsel düzenleme.
• Video ve Animasyon:
  • İş Akışının Önemi: Başarılı bir animasyon için planlı bir iş akışı (Senaryo → Storyboard → Görsel Üretimi → Hareketlendirme → Seslendirme → Kurgu) şarttır.
  • Karakter Tutarlılığı: Animasyonlarda aynı karakterin farklı sahnelerde tutarlı bir şekilde yer alması için referans görsel kullanma teknikleri önemlidir.
  • Araçlar: Video üretimi için Runway, Pika, Klipp; seslendirme için ElevenLabs (Türkçe kalitesi yüksek); müzik için Suno gibi araçlar öne çıkmaktadır.

Bölüm 4: Öne Çıkan Yapay Zekâ Araçları ve Platformlar

Program boyunca, her biri farklı güçlü yönlere sahip çeşitli YZ araçları uygulamalı olarak tanıtılmıştır.

Bölüm 5: Etik, Güvenlik ve Fikri Mülkiyet

Yapay zekânın sorumlu kullanımı, programın en önemli odak noktalarından biridir.

Veri Gizliliği ve Güvenlik

• Kırmızı Çizgi: Öğrencilere ait kişisel veriler (isim, okul, T.C. kimlik no, özel durumlar, sınav sonuçları vb.) asla çevrimiçi YZ araçlarına girilmemelidir. Bu, hem yasal bir zorunluluk (KVKK) hem de etik bir sorumluluktur.
• Milli Eğitim Bakanlığı Yönergesi: MEB’in “Yapay Zeka Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesi”ne göre, öğretmenlerin okulda bir YZ uygulaması gerçekleştirmeden önce “etik beyan formu” doldurarak kurum amirinden onay alması esastır.
• Güvenli Alternatif: Hassas verilerle çalışırken LM Studio gibi yerel (çevrimdışı) yapay zekâ platformları kullanılmalıdır.

Fikri Mülkiyet Hakları

• Telif Hakkı: Mevcut yasal çerçeveye göre, yalnızca yapay zekâ tarafından (insan katkısı olmaksızın) üretilen eserlerin telif hakkı bulunmamaktadır. Bir eserin korunabilmesi için “önemli ölçüde insan katkısı” (kurgulama, düzenleme, birleştirme vb.) gereklidir.
• Riskler ve Önlemler:
  • YZ araçları, eğitim verilerindeki telifli eserlere çok benzeyen çıktılar üretebilir. Bu durum ticari kullanımlarda yasal riskler doğurur.
  • Promptlarda belirli bir sanatçının, markanın veya telifli bir karakterin ismini kullanmaktan kaçınılmalıdır.
  • Güvenli bir başlangıç noktası olarak Creative Commons lisanslı görseller referans alınabilir.

Ön Yargı ve Halüsinasyon

• Halüsinasyon: Yapay zekâ, gerçek olmayan bilgileri kendinden emin bir şekilde sunabilir. Üretilen her türlü fevkalade önemli ve istatistiki bilginin mutlaka güvenilir kaynaklardan doğrulanması gerekir.
• Ön Yargı (Bias): YZ modelleri, eğitildikleri verilerdeki mevcut toplumsal ön yargıları (cinsiyet, ırk vb. stereotipler) yansıtabilir ve pekiştirebilir. Öğretmenler bu duruma karşı bilinçli olmalı ve çıktıları eleştirel bir süzgeçten geçirmelidir.