Okullarda Kriz Odaklı Rehberlik: Güvenli Bir Eğitim Ortamı İçin Yol Haritası

Okullar, sadece akademik bilginin aktarıldığı yerler değil, aynı zamanda öğrencilerin fiziksel ve psikolojik olarak güvende hissetmeleri gereken yaşam alanlarıdır. “Kriz Odaklı Rehberlik”, olası tehlikeleri önceden sezmek, fiziksel tedbirleri almak ve risk altındaki öğrencileri doğru tespit edip yönlendirmek üzerine kurulu hayati bir süreçtir.

Peki, güvenli bir okul iklimi için fiziksel tedbirlerden hukuki sorumluluklara kadar nelere dikkat etmeliyiz?

1. İlk Adım: Fiziksel Güvenlik Tedbirleri

Kriz yönetiminin en temel basamağı, okulun fiziksel yapısını güvenli hale getirmektir. Mevzuat ve güvenlik standartları gereği şu önlemlerin alınması şarttır:

• Pencereler ve Merdivenler: Camlarda sınırlandırıcı aparatlar bulunmalı ve merdiven korkuluklarına güvenlik fileleri asılmalıdır. Ancak mevzuata göre camlar veya korkuluklar 110 cm yüksekliğin üzerindeyse bu aparatlara gerek duyulmayabilir.
• Zemin Güvenliği: Merdiven basamaklarında kaydırmaz bantlar (stop) bulunmalıdır.
• Sınıf İçi Düzenlemeler: Sınıflardaki dolaplar sabitlenmeli, sivri uçlar yumuşatılmalı ve diğer iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri alınmalıdır.
• Riskli Gruplar: DEHB tanısı almış veya problem davranış sergileyen öğrencilerin bulunduğu sınıflar için özel tedbirler alınmalı, gerekirse bu sınıflar alt katlara taşınmalıdır.

2. Sınıf Rehber Öğretmeninin Kritik Rolü

Öğrenciyi en yakından tanıyan kişi sınıf rehber öğretmenidir. Kriz odaklı rehberlikte öğretmenin görevi sadece ders anlatmak değil, “gözlem ve bildirim” sorumluluğunu yerine getirmektir.

• Öğrenci Analizi: Şube öğretmenler kurulu toplantılarında her öğrenci tek tek analiz edilmeli ve çoklu veri akışı sağlanmalıdır.
• Formların İşlevselliği: Sınıf risk haritası, “Yaşam Pencerem”, otobiyografi ve öğrenci bilgi formu gibi belgeler sadece prosedür gereği doldurulmamalıdır. Bu formların yorumlanarak gerekli tedbirlerin alınması esastır.
• Güvenli İklim: Öğretmen, sınıfta güvenli bir iklim oluşturmalı, erken uyarı işaretlerini izlemeli ve okul psikolojik danışmanı ile sürekli koordinasyon halinde olmalıdır.

3. Risk Analizi ve “Yaşam Pencerem”

Öğrencilerin risk durumlarını belirlemek için kullanılan “Yaşam Pencerem” formu, öğrencinin yardım çığlığını duymak için önemli bir araçtır. Formdaki maddeler doğrudan belirli risklere işaret eder:

• Madde 6: “Öfkemi kontrol edemiyorum” diyorsa şiddet riski vardır.
• Madde 18: “Hayatı yaşamaya değer bulmuyorum” ifadesi intihar riskini gösterir.
• Madde 36: “Okulda kendimi güvende hissetmiyorum” diyorsa akran zorbalığı riski mevcuttur.
• Diğer Riskler: Bağımlılık, çeteleşme, istismar, iş kazaları ve cinsel kimlik yönelimi nedeniyle dışlanma gibi durumlar bu formlar aracılığıyla tespit edilebilir.

4. Okul Rehberlik Servisinin Sorumlulukları

Okul Rehberlik Servisi, kriz yönetiminin beyni konumundadır. Servisin öncelikli görevi risk analizi ve ihtiyaç belirleme çalışmalarını yapmaktır.

• Takip ve İzleme: Bir önceki sene yapılan görüşmelerin analizleri yapılmalı, devamsızlık ve akademik düşüş gibi risk göstergeleri takip edilmelidir.
• Kayıt Tutma: Risk altındaki çocuklarla yapılan görüşmeler e-rehberlik sistemine işlenmeli, fiziki kayıtlar tutulmalı ve aile bilgilendirme evrakları saklanmalıdır.
• Kurumlar Arası İşbirliği: Gerektiğinde sağlık kuruluşları, sosyal hizmetler ve emniyet birimleriyle iletişime geçilmelidir.

5. Hukuki Sorumluluklar: İhmal Kabul Edilemez

Kriz odaklı rehberlikte yapılan çalışmalar sadece vicdani değil, aynı zamanda hukuki bir zorunluluktur.

• Okul İdaresi: Eğitim ortamının güvenliğini sağlamak, koordinasyonu yürütmek ve risk bildirimlerinde işlem yapmakla yükümlüdür.
• Öğretmen ve PDR Servisi: Sınıf rehber öğretmeni “gözetim ve koruma”, okul rehber öğretmeni ise “mesleki özen ve önleyici çalışma yapma” yükümlülüğü altındadır.
• Yaptırımlar: Görevlerin yerine getirilmemesi durumunda TCK 257 (Görevi kötüye kullanma/ihmal) ve bir suçun bildirilmemesi durumunda TCK 279 (Kamu görevlisinin suçu bildirmemesi) maddeleri bağlamında hukuki süreçler işlemektedir.

Sonuç Olarak: Güvenli bir okul, bina güvenliğinden öğrencinin ruhsal takibine kadar uzanan bir zincirdir. İdareci, öğretmen ve rehberlik servisi arasındaki güçlü iletişim ve veriye dayalı takip sistemi, olası krizleri önlemenin en etkili yoludur. Unutmayalım ki, zamanında fark edilen her risk, kurtarılan bir gelecektir.